محسن خان معين الملك است كه دامادى مظفر الدين شاه را دارد « 1 » . جوان با كمال عاقل مدبرى است مكنت زياد از او برايش به ارث ماند . ژاپون و روس در عشر اول ربيع الاول 1322 هجرى ، در شهر نيوچانك از بلاد منچورى ، ميان لشكر روس و ژاپون نزاع سخت شد . به اين معنى كه روس‌ها در بلندى سنگر بسته بودند . ژاپونىها از پايين به بالا يورش بردند . جماعتى بسيار از آنها مجروح و مقتول شدند كه بالغ بر سه هزار نفر رسيد . با اين‌همه ژاپونىها غيرت كرده به بالا رفتند و روس‌ها را شكست داده قلعه و سنگر را گرفتند و شهر را تصرف كردند . قريب نود توپ از روس‌ها مأخوذ داشتند ، يكباره روس‌ها فرار كردند و اين شكست اسباب ترس تمام مردم اروپا از ژاپون شد . معنى غيرت و حميت را ژاپونىها به جاى آورده‌اند . طهران ميرزا هدايت اللّه لسان الملك ملك المورخين ابن ميرزا تقى پسر لسان الملك كاشانى والد نگارنده كه در علوم ادبيه و عربيه و انشاء و خط و ربط و شعر و نقاشى و ساير فنون از منطق و حكمت و نحو و صرف و معانى و بيان و تفسير و رجال نخستين شخص اين مملكت بود و در دولت مستوفى اول « 2 » رتبهء وزارت داشت و در خدمت شاه و ساير وزرا احترامى به كمال داشت و هر سخن كه خواست از معايب دولت مىگفت و مردم ايران از او ملاحظهء تامه داشتند . در يكشنبه بيست و هفتم شهر ربيع الاول هزار و سيصد و بيست و دوم هجرى لوىئيل به مرض ذات الريه و سينه پهلو و زكام سخت رحلت كرد . لكن سبب ناخوشى ، پريشانى و زيادى خرج و كسر دخل بود . سال عمرش قريب شصت و هفت بود . پنج پسر از او به جاى مانده . متخلص به « دانش » بود . تصنيف و تأليفى كه از آن مرحوم به جاى مانده :

--> ( 1 ) . منظور ميرزا محسن خان است شوهر خانم فخر الدوله و پدر دكتر على امينى . ( 2 ) . ظاهرا منظور منصب استيفاى اوست . مستوفيان بنابر سوابق خدمت و كفايت ذاتى تقسيم مىشدند . ارشد همه مستوفى اول خوانده مىشد .